Vũng Tàu là một địa điểm du lịch nổi tiếng ở miền Nam xưa nay, nơi ông bạn Bulukhin đang đóng đô trên một cao ốc, ngày ngày ngắm và hưởng gió biển. Có lẽ dân Saigon không ai là không một lần ghé biển Vũng Tàu. Bây giờ có những bãi biển ở những nơi khác xa hơn, có thể đẹp hơn Vũng Tàu, như Mũi Né (Phan Thiết), Ninh Chữ (Phan Rang), hoặc xa hơn nữa ở Nha Trang, Phú Yên, Quy Nhơn, Đà Nẵng... Nhưng đối với dân Saigon thì cho đến tận ngày nay, đi du lịch, tắm biển Vũng Tàu vẫn là một chọn lựa "phải chăng".

Bạn đang xem: Tại sao có tên vũng tàu


Trước năm 1975 thời chiến tranh Vũng Tàu gần như dành cho những chàng G.I. (General/Government Issue: lính Mỹ) đến nghỉ dưỡng, ăn chơi. Thời đó chưa có những công ty du lịch, lữ hành, đường xá đi lại khó khăn nhiều khi nguy hiểm, ai muốn đi du lịch cứ tự đón xe đò mà đi, đời sống dân chúng còn khá khó khăn, con cái ngày trước đông, lo cái ăn cái mặc đã mệt, ít nhà nào nghĩ đến việc đi du lịch như bây giờ, ngoại trừ những nhà giàu có, quyền thế, có xe cộ riêng.
Nhưng điều tôi muốn nói không phải là chuyện du lịch Vũng Tàu, mà là tên gọi của vùng đất Vũng Tàu. Đất Vũng Tàu ngày nay trong quá khứ có khá nhiều tên gọi. Thời trước năm 1975 các bạn ở Saigon chắc còn nhớ, người dân Saigon gọiVũng Tàubắng ít nhất ba tên gọi,Cấp, Ô Cấp, Vũng Tàu, còn trong sách vở, sách sử, vùng đất này có nhiều tên hơn thế.
Xứ Vũng Tàu đã được nhắc đến trong sách vở khá sớm, từ cuối thế kỷ XIII. Năm 1295 một xứ thần nhà Nguyên tên là Châu Đạt Quan, trong đoàn sứ giả thăm Chân Lạp đã viết lại trong "Chân Lạp phong thổ ký", vùng đất có tên gọi là "Chân Bồ" (Tchen-p"ou) tức Vũng Tàu ngày nay, khi thuyền của phái đoàn sứ giả Trung Quốc đến thị trấnChân Bồ, là một ngôi làng đánh cá ở một chân núi, đó là biên giới cửa ngõ để vào xứ Chân Lạp.
Đến đầu thế kỷ thứ XVI, khi những thương nhân người Bồ Đào Nha đi tìm kiếm một thị trường để khai thác những nguồn hàng mới ở Châu Á, họ đã đến vùng biển này. Các chuyến hải trình của họ từ Ấn Độ đến Trung Quốc đều phài qua vùng biển Chân Lạp, Chămpa, Đại Việt, mà Pulo Condor (Côn Đảo) là điểm định vị để vào các nước này. Thời đóVũng Tàuđược biết đến với tên gọiOporto Cinco Chagas Verdareiras, đó là tiếng Bồ Đào Nha với ý nghĩa "Vịnh nằm giữa những ngọn núi Cinco Chagas". Địa danh này được giải thích là "năm vết thương của Chúa cứu thế" (bốn vết thương bị đóng đinh ở chân, tay, và một vết thương bị đâm bằng giáo ở cạnh sườn), vì ở đây có 5 ngọn núi liền kề nhau, từ ngoài khơi có thể nhìn thấy từ xa rất rõ. Đó là những ngọn núi: núi Nhỏ, núi Lớn, núi Nứa, núi Dinh, núi Bà Rịa. Trong bản đồ hải hành của người Bồ Đào Nha từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII đều ghi vùng đất Vũng Tàu ngày nay làCinco Chagas.
Đến khoảng nửa cuối thế kỷ XVIII, địa danh này được thay bằng tên gọiSaint Jacques, trong sách của Maner Vilet, tác giả cuốn hải trình nổi tiếng La Neptune Oriental (Biển phương đông). Và có một cách giải thích là sở dĩ có địa danh Saint Jacques là do cách phát âm của các thủy thủ người Âu, từCinco Chagastrở thànhSinkel Chagasvà thànhSaint Jacques. vì nơi này có địa thế là một mũi đất nên được gọiCap Saint Jacques(mũi Saint Jacques) tồn tại suốt trong thời kỳ người Pháp cai trị Nam kỳ. Vũng Tàu cũng là một bán đảo ba bề là biển, còn được gọi theo tiếng Pháp làAu Cap Saint Jacques(đi ra mũi Đất - Aller au Cap). Trong cách gọi Vũng Tàu của người Saigon trước đây làCấp, Ô Cấplà rút gọn từ chữCap Saint JacquesAu Cap Saint Jacquescủa tiếng Pháp mà ra.
Từ tên gọiChân Bồcủa sứ giả Trung Quốc ở cuối thế kỷ XIII, cho đến tên gọi bằng tiếng Bồ Đào NhaCinco Chagasở vào thế kỷ XVI-XVII, và tên gọi bằng tiếng PhápCap Saint Jacques,Au Cap Saint Jacquesở vào khoảng nửa cuối thế kỷ XVIII để chỉ vùng đất là Vũng Tàu ngày nay. Ngoài những tên gọi trên, năm 1830 trong một cuốn sách được xuất bản ở London do John Crawfurd, người cầm đầu một phái bộ do toàn quyền người Anh ở Ấn Độ phái sang Việt Nam đã viết, gọiSaint JacquesSaint James. Đó là những tên gọi của người ngoại quốc để chỉ vùng đất Vũng Tàu.

Xem thêm: List Truyện Ngôn Tình Hay Không Thể Bỏ Qua, Top 10 Truyện Ngôn Tình Không Thể Bỏ Qua


Trong sách sử của người Việt Nam tên gọiVũng Tàuđã có từ khá lâu, các sách dẫn dưới đây tính theo thứ tự thời gian:
- Sớm nhất có lẽ là sách của nhà bác học Lê Quý Đôn, trong Phủ biên tạp lục viết năm 1776 (thời hậu Lê), Lê Quý Đôn đã nói đến Vũng Tàu dưới tên gọi Hán-Việt"Vịnh Tào". Sách viết: Bính Thân, năm thứ 37 (năm 1776 dương lịch), tháng 1, sửa sang thành lũy lại bố trí trọng binh để khống chế một phương. Phúc Thuần độc chiếm ba phủ là Gia Định, Bình Khang (vùng đất nay thuộc Khánh Hòa) và Bình Thuận (tương ưng với Ninh Thuận, Bình Thuận bây giờ). Tháng 2 (1776), Văn Nhạc sai em đem chiến thuyền đánh vào Bình Thuận, nhưng không được. Tháng 3, đánh phá Cửa Lạp vàVịnh Tào(âm Hán-Việt, ghi chú âm Nôm làVũng Tàu), rồi vào cửa biển Cần Trừ (âm Hán-Việt, ghi chú âm Nôm là Cần Giờ), lấy được ba dinh Phan (Phiên) Trấn, Biên Trấn và Long Hồ. TênVũng Tàuđã được Lê Quý Đôn nói đến vào năm 1776.- Sách Gia Định thành thông chí do Trịnh Hoài Đức biên soạn, được dâng lên vua Minh Mạng từ năm 1820. trong sách chép: "Thất Sơn (tục gọi là núi Ghềnh Rái) vây che đứng sững bên ngoài,Thuyền Úc(tục gọiVũng Tàu) vũng lớn bát ngát ở trong, lòng cảng sâu và rộng, bốn mùa gió đều được yên ổn...". Trong mục viết về Trấn Biên Hòa sách chép: "... quaVụng Tàulà ra núi Ghềnh Rái...", ở đây sách chép là"Vụng Tàu".
- Sách Đại Nam nhất thống chí được biên soạn bởi Quốc sử quán triều Nguyễn (biên soạn từ năm 1861 đến 1882), trong mục tỉnh Biên Hòa có nói đến những ngọn núi ởVũng Tàunhư núi Thùy Vân, núi Bà Rịa, núi Nứa, núi Ghềnh Rái... và địa danhVũng Tàu. Sách viết: "Núi Ghềnh Rái:... Đầu núi làm cửa hữu cho Ngọc Tỉnh, đuôi núi làm bình phong cho Cần Giờ, ở trong có vũng lớn, tục gọi làVũng Tàu. Vũng này bảo vệ cho ghe thuyền đậu nghỉ...".Vũng Tàu(Thuyền Úc): Ở phía Tây Nam huyện Phước An 31 dặm, tách dòng từ bến sông Phước Thắng, tục gọi làVũng Tàu... Thuyền Úc, cũng có sách chép là Thuyền Áo (Áo, âm khác của Úc), là tên viết và đọc theo âm Hán-Việt.- Sách Đại Nam thực lục, cũng được biên soạn bởi Quốc sử quán triều Nguyễn (biên soạn từ năm 1821 Minh Mạng năm thứ hai, đến năm 1909 Duy Tân năm thứ ba mới hoàn thành), cũng có nói đếnVũng Tàuvới hai ý nghĩa:+ Thứ nhấtVũng Tàulà tên riêng: "... đạo thủVũng TàuGhềnh Rái, ba thuyền Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam thuộc binh...". Ở đâyđạo thủ Vũng Tàu Ghềnh Ráilà tên gọi hành chính lúc bấy giờ.+ Thứ nhìVũng Tàulà danh từ chung: "Mùa thu, tháng 7 (Nhâm Tý 1793), thuyền vua về đậu ởVũng Tàu Phan Rang...". Sách Đại Nam thực lục ghi chú: "Vũng Tàutức là cửa biểnPhan Rang, khác vớiVũng Tàuở cửa biển Cần Giờ". Ở đây sách phân biệtVũng Tàu Phan RangVũng Tàu Cần Giờ, như vậyVũng Tàuở đây là để chỉ nơi thuyền neo đậu.

*


Trích Tử điển Annamite-Francais, Jean Bonet, xuất bản năm 1899.

TừVũngđược giải thích là Ao, vũng, vũng nước; vũng tàu, vịnh, vũng, vụng,.. trong mục từ Vũng có từVũng Hàngiải thích là vịnh ở Tourane (Tourane tên gọi Đà Nẵng thời Pháp), vàVũng Tàu: vịnh (cap Saint-Jacques).

*

- Về tên gọi Saint Jacques, Saint James:Như ta đã biết thời thuộc Pháp Vũng Tàu được người Pháp gọi làCap Saint Jacques, Au Cap Saint Jacques, và trong một quyển sách của một người Anh viết vào năm 1830 gọi Vũng Tàu làSaint James. Câu hỏi tôi muốn nêu ở đâySaint Jacques, hoặcSaint Jameslà ai? hoặc có nghĩa là gì?Có hai cách giải thích về từSaint Jacques:1- Saint Jacques:có nghĩa làThánh Jacques(Saint là Thánh). Theo trang Wikipedia:Jacqueslà viết theo tiếng Pháp, viết theo tiếng Anh làJames, tiếng Tây Ban Nha là (San)Tiago, và tiếng Việt làGia-cô-bê hay Gia-cơ. Như vậy trong sách của người Anh gọi làSaint James, chỉ là cách gọi theo tiếng Anh củaSaint Jacques.Trong quyểnTừ điển Tôn giáo thế giới giản yếucủa tác giả người Hoa Kỳ John Bowker (NXB Từ điển Bách Khoa-2011), có viết về Saint James như sau:JAMES tên của hai hay ba Kitô hữu thuở đầu. Thánh James, con của Zebedee, là anh của John, và là một trong các môn đệ thân thiết của Jesus. Ông chịu chết vì đạo vào năm 44 CN. (Công vụ Tông đồ 12. 2). Thánh James, "anh em của Chúa" (Mark 6. 3), người trở thành lãnh đạo Kitô giáo thuở ban đầu tại Jerusalem sau khi rời bỏ Peter. Thư của James là thư đầu tiên của các thư chung trong Tân ước.2- Saint Jacques:bắt nguồn từ chữ"coquille Saint Jacques", đây là tên củamột loại sò lớn mang tên Thánh Jacques(coquille: con sò) ăn ngon, giả thiết này cho là ngày xưa các thủy thủ người Châu Âu tìm thấy loại sò này ở biển Vũng Tàu. Tuy nhiên sách vở cũng cho biết loại sò "coquille Saint Jacques" sinh sống ở Đại Tây Dương, không sống ở vùng biển Vũng Tàu.